Medische hypnose: minder pijn, minder angst en minder nocebo—steeds vaker in ziekenhuizen

Medische hypnose in het ziekenhuis

Waarom België vooroploopt – en wat het oplevert bij pijn, angst, placebo en nocebo

Medische hypnose heeft weinig meer te maken met het theaterbeeld van een podiumact. In de zorg is het een klinische communicatietechniek die patiënten kan helpen bij pijn, angst en stress rondom ingrepen. In België is die ontwikkeling extra zichtbaar: meerdere grote ziekenhuizen beschrijven hypnose (en “hypnosedatie”) expliciet als onderdeel van hun aanbod, in en rond de operatiekamer én in pijn- en oncologische settings.

Dit artikel zet de feiten op een rij: wat is medische hypnose, waar wordt het gebruikt, wat zegt onderzoek, en waarom raakt het aan placebo en nocebo?

Wat is medische hypnose?

Medische hypnose is een methode waarbij een zorgverlener via gerichte aandacht, verbeelding en suggestie de beleving van klachten (zoals pijn, misselijkheid of angst) beïnvloedt. Het doel is niet “controle verliezen”, maar juist: meer rust, focus en regie.

In het ziekenhuis wordt hypnose meestal ingezet als:

• aanvulling op lokale/ regionale verdoving, soms met lichte sedatie (hypnosedatie), of
• begeleiding bij procedures of therapieën die stress of pijn oproepen.

Hypnosedatie: wat bedoelen ziekenhuizen daarmee?

“Hypnosedatie” verwijst vaak naar een combinatie van:

• medische hypnose,
• lokale/regionale anesthesie,
• eventueel lichte IV-sedatie (bewust, niet “volledig weg”).

De kern is dat hypnose in zo’n setting niet “in plaats van” medische zorg komt, maar er naast wordt gebruikt om pijn, spanning en angst te verminderen.

België: waarom je daar zo vaak over hypnose in ziekenhuizen hoort

België (met name de traditie rond Luik/Liège) speelt al decennia een zichtbare rol in klinische hypnose binnen de anesthesie. Wetenschappelijke publicaties beschrijven hoe hypnosedatie vanaf de jaren ’90 klinisch is ontwikkeld en onderzocht.

Daarnaast is het ook praktisch zichtbaar: meerdere Belgische ziekenhuizen communiceren hypnose als aanbod:

• Cliniques de l’Europe (Brussel) vermeldt medische hypnose bij o.a. chronische pijn, preoperatieve stress en in de operatiekamer (al dan niet gecombineerd met loco-regionale anesthesie).
• Cliniques universitaires Saint-Luc (Brussel) beschrijft hypnose als geïntegreerde praktijk binnen anesthesie; de dienst meldt dat meerdere anesthesisten opgeleid zijn en dat er jaarlijks meer dan honderd ingrepen met hypnose plaatsvinden.
• CHU / Université de Liège geeft aan dat hypnose sinds de jaren ’90 regelmatig wordt ingezet om pijn en angst te helpen beheren, ook bij oncologie en chronische pijn.
• UZA (Antwerpen) beschrijft medische hypnose als onderdeel van praktijk in het operatiekwartier en daarbuiten.

Dit soort institutionele communicatie is belangrijk: het laat zien dat hypnose niet alleen een “special interest” is, maar op meerdere plekken organisatorisch wordt ingebed.

Wat zegt de wetenschap over voordelen?

1) Minder angst en emotionele stress rondom procedures

Een klassieke meta-analyse naar hypnose bij chirurgie en medische procedures vond kleine tot middelgrote effecten op emotionele distress, pijn, medicatiegebruik en hersteluitkomsten.
Een recenter meta-analytisch overzicht (2024) concludeert eveneens dat hypnose klinisch relevante effecten kan hebben, vooral in contexten rond pijn en medische procedures, met relatief sterke resultaten bij jeugdigen.

2) Minder pijnbeleving (en soms minder medicatie), afhankelijk van setting

In de Belgische hypnosedatie-literatuur wordt hypnose beschreven als een tool die intra- en postoperatieve comfort kan verhogen in geselecteerde ingrepen waar lokale anesthesie centraal staat.
Voor chronische pijn is het beeld genuanceerder: er zijn positieve signalen, maar effect en zekerheid verschillen per aandoening en aanpak.

3) Meer patiëntregie en tevredenheid

Hoewel “tevredenheid” lastiger hard te meten is dan pijnscores, is het klinische uitgangspunt logisch: als patiënten zich minder angstig voelen en meer controle ervaren, verlopen procedures vaak rustiger—wat de hele zorgketen ten goede kan komen. Ziekenhuizen die hypnose aanbieden benadrukken dan ook vaak comfort, samenwerking en angstvermindering.

Placebo en nocebo: waarom hypnose hier direct mee raakt

Nocebo is groter dan veel mensen denken

In een systematische review/meta-analyse (JAMA Network Open) van COVID-19-vaccin RCT’s werd berekend dat een groot deel van gerapporteerde systemische bijwerkingen in placebo-armen kan worden toegeschreven aan nocebo-respons: 76% na dosis 1 en 52% na dosis 2.
Dat onderstreept: verwachtingen, angst en interpretatie van lichamelijke signalen zijn krachtige factoren.

Placebo/ nocebo zijn geen “nep”, maar psychobiologie

Umbrella reviews beschrijven placebo- en nocebo-effecten als reëel, met wisselende effectgroottes en meerdere mechanismen (verwachting, conditionering, aandacht, stressrespons).

Waar hypnose het verschil kan maken

Medische hypnose is, in essentie, professionele context-sturing:

• het kan placebo-achtige gunstige effecten versterken (veiligheid, vertrouwen, focus, pijnmodulatie),
• en nocebo verminderen door angst, catastroferen en negatieve verwachting te temperen—zonder misleiding, maar via vaardigheden en beleving.

Feit vs fabel

Fabel: “Bij hypnose ben je weg of onder controle.”
Feit: In medische context behoudt de patiënt doorgaans bewustzijn en kan communiceren; het gaat om focus en ervaring sturen.

Fabel: “Het is gewoon placebo, dus onzin.”
Feit: Placebo/nocebo zijn echte, meetbare effecten. Hypnose is een gestructureerde methode om die contextfactoren therapeutisch te benutten, met protocollen en training.

Fabel: “Het vervangt anesthesie.”
Feit: Ziekenhuizen beschrijven hypnose meestal als aanvulling op lokale/regionale anesthesie en soms lichte sedatie, met medische selectie en monitoring.

Voor wie is het (minder) geschikt?

Medische hypnose is niet voor iedereen en niet voor elk doel:

• Sommige mensen voelen weerstand of vinden het niet prettig.
• Het vraagt opleiding en ervaring van zorgverleners en teamafstemming.
• Bij bepaalde aandoeningen of ingrepen blijft volledige anesthesie of andere standaardzorg de beste keuze.

Dat is geen zwakte, maar een teken dat hypnose als ziekenhuisinstrument volwassen wordt ingezet: indicatiestelling, selectie, combineren, evalueren.

Conclusie: hypnose groeit omdat het past bij moderne zorg

De opmars van medische hypnose—zeker zichtbaar in België—past bij een bredere ontwikkeling: zorg die niet alleen de techniek beheerst, maar ook de menselijke factoren in pijn, angst en herstel serieus neemt. Niet als alternatief, maar als aanvulling die kan helpen om:

• pijn en stress rond procedures te verminderen,
• het medicatiegebruik soms te beperken (contextafhankelijk),
• en placebo/nocebo-effecten ethisch en professioneel te sturen.